Laboratorium petroarcheologiczne

Laboratorium Petroarcheologiczne to interdyscyplinarna komórka naukowo-badawcza Katedry Archeologii Uniwersytetu Szczecińskiego. Łącząc specjalizacje z zakresu nauk archeologii i geologii realizowane są w nim analizy zabytków kamiennych.

Badania polegają na pobraniu wycinka o grubości ułamka milimetra z kamiennego narzędzia, który następnie obserwujemy pod mikroskopem polaryzacyjnym w powiększeniu o zakresie od x32 do x100. Każdy rodzaj skały, składający się z określonych minerałów, tworzy bardzo charakterystyczny obraz mikroskopowy, całkowicie odmienny od tego jaki widzimy „okiem nieuzbrojonym”. Daje to możliwość nadzwyczaj precyzyjnej klasyfikacji skały nie tylko pod względem gatunkowym, ale także jej proweniencji. Na tej podstawie można ponad wszelką wątpliwość rejestrować „importy” narzędzi wykonanych ze skał już w epoce kamienia.

Ostatnie nasze prace wykazały niezwykłą popularność jednego rodzaju kamienia jakim jest łupek amfibolowy wśród społeczności wczesnorolniczych (tzw. kultury ceramiki wstęgowej rytej) w VI i V tysiącleciu p. Ch. Dystrybucja i „eksport” wytworów z tej skały pochodzącej z północno-zachodnich Czech, na początku neolitu są spotykane na całym obszarze zajętym przez społeczności tej kultury archeologicznej, dochodzącej aż do wybrzeża Morza Bałtyckiego. W następnych epokach liczba sprowadzanych skał na obszar Pomorza Zachodniego znacznie się powiększa, mamy do czynienia z „importami” nie tylko z Czech, ale przede wszystkim z Dolnego Śląska (bazalty, gabro, fyllity, kryształ górski) oraz z Ukrainy (bazalty, czerwony łupek), Niemiec (hornfels), a nawet Francji (jadeit). We wczesnym średniowieczu oprócz kierunku południowego, główną rolę zaczyna odgrywać Skandynawia (fyllity, steatyt).

Drugim obiektem badań petroarcheologicznych jest ceramika pradziejowa i wczesnośredniowieczna. Na podstawie tej samej zasady szlifów cienkich, pobiera się wycinek naczynia, oglądany pod mikroskopem. W ten sposób można dokładnie opisać skład domieszki, przybliżoną temperaturę wypału oraz ewentualne powierzchnie angobowane. Receptura w określonych epokach oraz regionach mogła być unikalna, jej prawidłowe rozpoznanie można wprowadzić nas na ślad także „importów” naczyń.

Prowadzone badania w naszym laboratorium są wciąż stosunkowo rzadko wykonywanymi analizami zabytków kamiennych oraz ceramiki. Jednakże ich możliwości poznawcze są bardzo szerokie. Na ich podstawie można omówić strategie gospodarcze pradziejowych społeczności, kierunki i szlaki „handlu”- wymiany oraz ślady obecności obcych przybyszów, czasami z bardzo odległych stron.